» نرم افزار مدل‌سازی فرایندها

شیوه‌های نمایش و تحلیل فرایندها که روشهای مدل‌سازی فر‌ایندهای كسب و كار (Bpm=Business Process Modeling) خوانده می‌شوند، از مهم‌ترین عوامل موثر در موفقیت یک پروژه مهندسی ( مهندسی صنایع ) مجدد فرایندهای كسب و كار هستند. مدل‌سازی فرایندها فعالیتی است كه توسط تحلیل‌گران فرایندها و به منظور استخراج فرایندهای موجود و نمایش فرایندهای جدید در تمام متدولوژی‌ها و استراتژی‌های مهندسی مجدد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در چنین فعالیتی تحلیل‌گران از ابزارهای مدل‌سازی برای مدل كردن وضعیت فعلی و وضعیت آینده سازمان استفاده می‌كنند.روشهای معمول مدل‌سازی فرایندهای كسب و كار شامل IDEF0، IDEF1، IDEF1X، RAD، REAL، مدل‌سازی پویا، مدل‌سازی شئ‌گرا، AI و MAIS می باشد.


یك فرایند كسب و كار از پنج جزء اصلی تشكیل شده است :
1) یك فرایند كسب وكار مشتریان خود را دارد.
2) یك فرایند كسب وكار از تعدادی فعالیت تشكیل شده است.
3) این فعالیتها با هدف خلق ارزش برای مشتری انجام می‌شود.
4) فعالیتها توسط مجریان فعالیت انجام می‌شوند كه ممكن است انسان یا ماشین باشند.
5) در یك فرایند كسب و كار معمولاٌ چندین واحد سازمانی درگیر هستند كه مسئول كل فرایند هستند.
روشهای مدل‌سازی، فرایندها را به 4 دسته تقسیم كرده است :
1) روش‌های فعالیت‌گرا: در این شیوه یك فرایند كسب و كار به صورت ترتیب مشخصی از فعالیتها تعریف می‌شود. این روشها كاركرد خوبی برای پالایش مدل‌‌های كسب و كار دارند. با این حال این نگرش مكانیزه ممكن است در نمایش پیچیدگی واقعی كار ضعف داشته باشد و در نتیجه برای پیاده‌سازی فرایندهای جدید كسب و كار دچار مشكل شود.
2) روش های شی‌ء گرا: این شیوه‌ها با مفاهیم شیءگرایی نظیر كپسول‌سازی، توارث و ویژه‌گری مرتبط هستند. اصول شیء گرایی برای مدل‌كردن فرایندهای كسب و كار قابل استفاده است اما در عمل كاربرانی مانند صاحبان فرایند یا اعضای گروه معمولاً كارشان را بر اساس فعالیت توصیف می‌كنند نه شیء.
3) روش‌های نقش‌گرا: در این روشها یك فرایند كسب و كار به صورت تركیبی از نقشهاست كه به صورت مجموعه‌ای از افراد و مسئولیتهای آنها و تعاملات میان آنها تعریف می‌شود. یك فرایند كسب وكار در دنیای واقعی متشكل از نقشهای مختلفی است كه كارهای محول شده را به صورت ترتیبی، موازی و یا انتخابی انجام می‌دهند. هر نقش به صورت واحد مدل‌سازی فعال و مستقل در نظر گرفته می‌شود و یك فرایند كسب و كار به صورت تعامل میان نقشها نمایش داده می‌شود. بنابراین در این روشها یك نقش ممكن است در مجموعه‌ای از فعالیتها درگیر باشد و فعالیتهای خاصی را انجام دهد. مجموعه‌ای از فعالیتها را می‌توان به یك نقش خاص نسبت داد. ضعف این روشها این است كه برای نشان دادن ترتیب یک منطق پیچیده مناسب نیستند.
4) روشهای گفتار-عمل گرا: بر اساس تئوری زبان‌شناختی بنا شده‌اند. در این روشها فرایند ارتباطات به صورت یك حلقه 4 مرحله‌ای دیده می‌شود: پیشنهاد، توافق، اجرا و رضایت. با وجود آنكه هر كسب و كار می‌تواند به صورت ارتباط مشتری و ایفا کننده دیده شود، این دسته از روشهای مدل‌سازی چندان كمكی به‌تحلیل فرایندهای كنونی یا خلق فرایندهای جدید نمی‌كنند.
روش‌های مدل‌سازی
-1 IDEF0
روش IDEF0 از یك زبان گرافیگی كاملا جا افتاده كه با عنوان روش تحلیل و طراحی ساخت‌یافته شناخته می‌شود، مشتق شده است. این روش كه با عنوان روش مدل‌سازی كاركردها نیز شناخته می‌شود، برای مدل كردن تصمیمات، كنشها و فعالیتهای یك سازمان یا یك سیستم در یك قالب گرافیكی ساخت‌یافته به‌كار می‌رود. علاوه بر آن روش IDEF0 می‌تواند به‌عنوان یك ابزار تحلیلی برای شناسایی كار انجام شده و تشخیص آنچه كه برای انجام آنها مورد نیاز است، استفاده شود. بنابراین ساخت مدل‌های IDEF0 معمولا به‌عنوان یكی از فعالیتهای اولیه در توسعه یك سیستم انجام می‌گیرد.
نمودار مــــدل‌سازی IDEF0 در شكل 1 نشان داده شده است. جزء اصلی مدل IDEF0 فعالیتها هستند. هر فعالیت با چهار جزء مشخص می‌شود: ورودی، كنترل، خروجی و مكانیسم كه به‌اختصار ICOM خوانده می‌شوند.
در روند مدل‌سازی از رویكرد بالا به پایین برای تحلیل فرایندها در سطوح متفاوت استفاده می‌شود. همچنین این مدل بر روابط كاركردی تمركز می‌كند تا نشان دهد كه "چه" چیزهایی در یك فرایند بر اساس نمودار مدل‌سازی ICOM اجرا می‌شود.
روش IDEF0 دارای محدودیتها و معایبی از جنبه‌های گوناگون است. ساختار سلسله مراتبی مدل‌های فعالیت، شرط‌ها و یا توالی پردازشها را به روشنی مشخص نمی‌كند. درجریان تحلیل یك مدل IDEF0 ممكن است فعالیتهای تكراری، غیر ضروری و فعالیتهای گلوگاه برخورد كنیم.
_ مهمترین محدودیتهای IDEF0 شامل موار زیر است:
_ نمایش ایستای سیستم است كه تنها روابط وظیفه‌مندی را نشان می‌دهد اما لزوما جنبه‌های پویای درون آن را نشان نمی‌دهد.
_ این روش نمی‌تواند برای مدل‌سازی‌های كمی و ارزیابی مدل با استفاده از روشهای ریاضی به كار رود.
_ تشخیص دادن چگونگی جریان اطلاعات میان نمودارها كار مشكلی است.
_ وضعیت آنی و توالی فعالیتها را به صـــورت واضح نشان نمــی‌دهد. همچنین منبع اطلاعاتی داده‌های ورودی‌، خروجی و داده‌های كنترلی مشخص نیست.
روش مدل‌سازی IDEF9000 بر پایه روش IDEF0 توسعه داده شده است و از نشانه‌گذاریها و مفاهیم گسترش‌یافته‌تری نسبت به IDEF0 به منظور نمایش و ایجاد ارتباط با استانداردهای كیفی ISO 9001 استفاده می‌كند.
با استفاده از نشانه‌گذاریها و مفاهیمی كه در IDEF9000 استفاده می‌شود می‌توان فعالیتها و جریانهایی را كه توسط استاندارد ISO 9001 كنترل می‌شود را در همه سطوح جزئیات مدل یك فرایند مشخص كرد. به این ترتیب سازمانها می‌توانند در طراحی مجدد فرایندهای خود بخشهایی از فرایند كسب و كار را كه در آن باید كنترلها و محدودیتهای ISO 9001 اعمال شود را تشخیص دهند.